Жарыяланган
2026-06-10, 12:46Кыргызстан керамикалык плитка менен өзүн толук камсыздай аларын билдирди. Импортко чектөө киргизилди. Бирок бир нече күндөн кийин эле маселе анчалык жөнөкөй эмес экени белгилүү болду.
Кыргызстандагы эки завод жылына 15 миллион чарчы метрге жакын плитка чыгара алат. Экономика жана коммерция министрлигинин эсебине ылайык, бул ички рыноктун керектөөсүн толук жабууга жетиштүү.
Бир караганда, маселе чечилгендей. Бирок көйгөй бар.
2026-жылдын январь-июль айларында эле Кыргызстан чет өлкөлөрдөн дээрлик 5 миллион чарчы метр плитканы 2 миллиард 490 миллион сомго импорттогон. Анын үстүнө, өткөн жылга салыштырмалуу импорт көбөйгөн.
Чектөөлөр киргизилгенден кийин бийлик өкүлдөрү кайрадан рыноктун катышуучуларын чогултуп, кайсы чет элдик плитканы жергиликтүү өндүрүш менен алмаштырууга болорун талкуулоого аргасыз болушту. Кыргызстандык аналог деп эмнени эсептөө керек? Өлчөмү бирдей плиткабы? Бажы категориясы бирдей товарбы? Же чындап эле ошол эле милдетти аткара алган продукциябы?
14-сентябрда Министрлер кабинети токтому менен үчүнчү өлкөлөрдөн айрым курулуш материалдарын ташып келүүгө алты айлык чектөө киргизген. Алардын катарына керамикалык плитканын айрым түрлөрү да кирген.
Евразия экономикалык биримдигине мүчө өлкөлөрдөн келген товарларга бул чектөө жайылтылган эмес. Мындан тышкары, башка да өзгөчөлүктөр каралган.
Өкмөттүн максаты жергиликтүү ишканаларга ички рынокто көбүрөөк мүмкүнчүлүк берүү болду.
Экономика жана коммерция министрлигинин маалыматына караганда, “Асылташ Плюс” заводу суткасына 10 миң чарчы метрге чейин, ал эми “Тянь Шань Керамик” 32 миң чарчы метрге чейин плитка чыгара алат.
Эки ишкананын жылдык өндүрүштүк кубаттуулугу жалпысынан 15 миллион чарчы метрге жакын. Министрликтин маалыматы боюнча, бул Кыргызстанды керамикалык плитка жана керамогранит менен өз алдынча камсыз кылууга жетиштүү.
2026-жылдын январь-июль айларында Кыргызстанга 2 миллиард 490 миллион сомдук 4,93 миллион чарчы метрге жакын керамикалык плитка импорттолгон. Былтыр ушул эле мезгилде өлкөгө 4,34 миллион чарчы метрге жакын плитка алып келинген.
Башкача айтканда, импорт сакталып гана тим болбостон, ички өндүрүш кубаттуулугунун олуттуу өсүшүнө карабастан, өсүп жатат.
Бул кыргызстандык плитканын сапаты начар дегенди билдирбейт. Бирок сатып алуучулар үчүн жергиликтүү жана импорттук продукция азырынча бири-бирин толук алмаштыра албай турганын көрсөтөт.
Мунун себептери ар кандай болушу мүмкүн: дизайны, баасы, өлчөмү, бренди, техникалык мүнөздөмөлөрү же колдонуу багыты. Бирок рынокто чет өлкөлүк плитка миллиондогон чарчы метр менен сатылып жатса, “биз да плитка чыгарабыз” деген жүйө жетишсиз болуп калат.
Токтом кабыл алынгандан сегиз күн өткөн соң, 22-сентябрда Экономика жана коммерция министрлигинде тармак өкүлдөрүнүн катышуусунда жыйын өттү. Талкуу учурунда чектөөлөрдү тактоо зарылдыгы белгилүү болду. Анткени бир эле товардык кодго кирген плиткалардын өлчөмү, мүнөздөмөлөрү жана колдонуу багыты ар башка болушу мүмкүн. Демек, алардын баары бири-бирин алмаштыра албайт.
Ачык булактардагы маалыматка ылайык, “Асылташ” заводу плитканын төрт негизги өлчөмүн чыгарат:
Эми импортту тагыраак чектөө сунушталууда. Тактап айтканда, Кыргызстанда өндүрүлгөн өлчөмдөгү плиткаларды гана импорттоого чектөө киргизип, калган өлчөмдөрдү сырттан алып келүүгө уруксат берүү маселеси талкууланууда.
Азырынча мындай өзгөртүүлөр расмий бекитиле элек. Бирок бул талкуунун өзү эле маанилүү жагдайды көрсөтөт: алгачкы чектөө товардык коддорго негизделген, ал эми чыныгы рынокто плиткалардын айырмасы код менен эле аныкталбайт.
Бажыда эки башка плитка бир эле товардык категорияга кириши мүмкүн. Бирок курулушта алар таптакыр башка материалдар болуп саналат.
Заманбап турак жай комплекстеринде, соода борборлорунда жана коммерциялык объектилерде чоң өлчөмдөгү плиткалар барган сайын кеңири колдонулууда. Алардын айрымдарынын өлчөмү бир метрден үч метрге чейин, ал тургай андан да чоң болот.
Ал эми жергиликтүү өндүрүүчүнүн негизги өлчөмдөрүнүн тизмесинде мындай плиткалар жок.
Ошондо мыйзам ченемдүү суроо жаралат: эгер Кыргызстан плитка чыгарса, бирок курулуш компанияларына керектүү өлчөмдү өндүрбөсө, анда импорт чындап эле алмаштырылды деп айтууга болобу?
Ошондуктан жергиликтүү заводдор чыгарбай турган өлчөмдөгү плиткаларды импорттоого уруксат берүү сунушу алгачкы чектөөнү оңдоого жасалган аракет сыяктуу көрүнөт.
Бирок маселе өлчөм менен эле чектелбейт.
Өлчөмү бирдей болгону менен, бул эки продукция бири-бирин толук алмаштыра алат дегенди билдирбейт.
Жергиликтүү продукция менен тааныш курулуш рыногунун өкүлдөрүнүн айтымында, Кыргызстанда чыгарылган айрым плиткалар техникалык мүнөздөмөлөрү боюнча Кытай жана Өзбекстандын аналогдорунан начар болушу мүмкүн.
Негизги дооматтардын бири сууну сиңирүү деңгээли. Рынок өкүлдөрүнүн айтымында, нымдуулукту көп сиңирген плитканы имараттардын фасадында колдонуу көйгөй жаратышы мүмкүн. Айрыкча, материал үшүккө, күндүн жылышына жана температуранын кескин өзгөрүшүнө туруштук бериши керек.
Бирок бул жерде маанилүү жагдай бар. Бул - рынок катышуучуларынын пикири, көз карандысыз салыштырма изилдөөнүн жыйынтыгы эмес. Азыр дал ушундай изилдөө жетишпей турат.
Эгер импортко өлкө ичинде толук кандуу аналог бар деген негизде чектөө киргизилсе, анда плиткалардын өлчөмүн гана эмес, сууну сиңирүү деңгээлин, үшүккө туруктуулугун, бекемдигин, эскирүүгө туруштук берүүсүн, геометриясын, кызмат мөөнөтүн жана белгилүү бир жумуштарга жарамдуулугун да салыштыруу зарыл.
Башкача айтканда, кыргызстандык, кытайлык жана өзбекстандык плиткаларды бир лабораторияда текшерип, жыйынтыктарын салыштыруу керек. Мындай изилдөө өндүрүүчүлөр менен импорттоочулардын ортосундагы талашка чекит коюшу мүмкүн.
Чектөөлөрдүн экономикалык негизи бар.
Кыргызстанда эми керамикалык плитка чыгарган ири ишканалар бар. Курулуш рыногу өсүүдө. Эгер азыр импортко кеткен акчанын бир бөлүгү өлкөдө калса, бул ишканалардын өндүрүшүн көбөйтүүгө, жаңы жумуш орундарын түзүүгө, салык түшүүлөрүн арттырууга жана өлкө ичинде кошумча нарк жаратууга өбөлгө болот.
Бирок ата мекендик продукция импорттук товарды чындап алмаштыра алганда гана өндүрүштү коргоо натыйжа берет. Плиткага киргизилген чектөө дал ушул жерде күмөн жаратты.
Адегенде мамлекет үчүн товардык коддун дал келиши жетиштүү деп эсептелген. Кийин плитканын өлчөмүн да эске алуу зарылдыгы белгилүү болду. Эми анын техникалык мүнөздөмөлөрү да маанилүү.
Натыйжада суроолор биринин артынан бири жаралууда:
Ушул суроолорго жооп берилгенден кийин гана импортту чындап алмаштырууга мүмкүнчүлүк бар деп айтууга болот.
Кандай болгон күндө да, плитканын айланасындагы талаш эки завод менен импорттоочулардын ортосундагы пикир келишпестиктен алда канча кеңири маселе. Бул импортту алмаштыруу саясаты үчүн да чакан сыноо.
Эгер кыргызстандык продукция импорттук товарлар менен сапаты жана мүнөздөмөлөрү боюнча атаандаша алса, рынокту убактылуу коргоо заводдорго өндүрүштү көбөйтүүгө жана ички рынокто бекем орун алууга жардам берет. Бирок бажы классификациясындагы код гана дал келсе, натыйжа башкача болушу мүмкүн.
Импорт алмаштырылбайт. Болгону ага тыюу салынат. Ал эми мындай чечимдин баасын импорттоочулар эмес, курулушчулар менен сатып алуучулар төлөп калышы мүмкүн.
