Жарыяланган
2026-14-01, 10:022026-жылдын 1-январынан тартып Кыргызстандагы эң ири акча которуу системаларынын бири Astrasend орус рублундагы которууларды төлөөнү убактылуу токтотту. Бул тууралуу система операторунун билдирүүсүнө таянып, “Бай-Түшүм” банкы маалымдады. Ошол эле учурда АКШ долларындагы акча которуулар кадимки тартипте иштей берет.
Бул чечим формалдуу түрдө техникалык көрүнгөнү менен, маңызы боюнча акыркы жылдары Кыргызстан менен Россиянын ортосундагы чек ара аралык каржы агымдарына жасалган эң сезимтал соккулардын бири болуп саналат. Бул жерде кеп жөн гана валюта тууралуу эмес, өлкөгө мигранттар аркылуу келип түшкөн бардык акча которуулардын жарымынан көбү өтүүчү система жөнүндө болуп жатат.
Astrasend Кыргыз Республикасынын рыногуна 2022-жылдын аягында кирген, бирок эки жылдын ичинде эле салттуу оюнчулар – “Золотая корона”, Unistream жана Western Union системаларын сүрүп чыгарууга жетишти.
Тактап айтканда, Astrasend рынокко киргенге чейин республикага келген бардык акча которууларынын көлөмүнүн 89,76% “Золотая корона” аркылуу жүргүзүлсө, Unistream жана Western Union ар бири рыноктун 3% ээлик кылган. Белгилеп кетсек, “Золотая корона” бул үлүштүн бир бөлүгүн 2022-жылдын март айында Western Union Россия рыногунан чыгып кеткенден кийин мурастап алган.
Натыйжада, Улуттук банктын маалыматына ылайык, 2025-жылдын экинчи чейрегинде Astrasend системасы аркылуу:
Салыштыруу үчүн айтсак, бир чейректин ичинде өлкөгө кирген акча которууларынын жалпы көлөмү 82 млрд сомду, ал эми операциялардын саны 2,88 млнду түзгөн. Демек, Astrasend иш жүзүндө Кыргызстандагы үй чарбалары үчүн системалуу мааниге ээ болгон каржылык каналга айланды.
Мунун себеби жөнөкөй: Astrasend Россияда катталгандыктан, ал РФдан рубль түрүндө жүргүзүлгөн акча которуулары үчүн негизги инфраструктура болуп калды. Ал жактан эмгек мигранттарынан келген акча агымдарынын басымдуу бөлүгү түшөт.
Өткөн жылдын экинчи чейрегинде эле Кыргыз Республикасына 2,7 млн рубль түрүндөгү акча которуу келип түшүп, алардын жалпы суммасы 64,3 млрд рублди түзгөн. 2024-жылга салыштырмалуу өсүш көрсөткүчү операциялардын саны боюнча +86,6%, көлөмү боюнча +59,6% болгон. Башкача айтканда, чек ара аралык акча которууларда негизги валюта дал ушул рубль болуп саналат.
Чынында, өлкөдөгү акча которуулар рыногу инфраструктурасы жагынан да, эсептешүүлөрдүн валютасы боюнча да рубль борборлуу мүнөзгө ээ болуп калды.
Көйгөйлөр 2025-жылдын 1-декабрында башталган. Ошол күнү Astrasend Кыргызстандагы уюмдар рубль менен келген акча которууларынын алуучуларынан 1,5%га чейин кармоого укук алганын жарыялаган. Система оператору муну которуу үчүн алынган комиссия эмес, республикадагы каржы мекемелеринин кызмат көрсөтүү акысы деп түшүндүргөн.
Бирок бир нече күндөн кийин Улуттук банк бул түшүндүрмөнү расмий түрдө четке какты. Анда “2026-жылдын 1-январынан 31-декабрына чейин эсеп ачпастан берилген эл аралык акча которууларынын алуучуларынан кандай гана болбосун комиссия алууга тыюу салынат” деп жарыяланган. Бул тыюу башкы каржы жөнгө салуучусунун көзөмөлүндө турган бардык банктарга жана төлөм уюмдарына тиешелүү экени да белгиленген.
Бул жагдай Astrasend тарабынан алынуучу рубль түрүндөгү жыйым 1-январдан тартып жөнгө салуу талаптарына ылайык мыйзамсыз болуп калганын билдирет. Дал ушул күндөн тартып система рубль менен төлөмдөрдү токтотту. Формалдуу түрдө “убактылуу”, бирок иш жүзүндө так ошол 1,5%дык жыйым иштей башташы керек болгон учурдан тарта токтоду.
Балким, бул эки окуянын ортосунда эч кандай байланыш жоктур. Бирок оператор киреше таба албай калган рынок сегментин жөн гана чийип салгандай.
Astrasend кыргызстандык компания эмес. Анын оператору Россиянын АО “КБ “Соколовский” банкы. Ал үчүн Кыргызстан - бул рынок, бирок юрисдикция эмес. Өлкөнүн жөнгө салуучу органы монетизация моделине тыюу салган кырдаалда, айрыкча доллар которуулары өзгөрүүсүз калгандыктан, каналды жабуу оңой.
Адилеттүүлүк үчүн белгилей кетүү керек, азырынча Astrasend системасы аркылуу рубль түрүндөгү акча которууларды төлөөнү токтотуу тууралуу расмий түрдө “Бай-Түшүм” банкы гана билдирүү жасады. Ошол эле учурда “Акчабарга” банктын call-борборунда бул чечим акча которуу системасы Astrasend менен биргеликте кабыл алынганын тастыкташты. Азыркы тапта рубль менен жүргүзүлгөн которууларды кайра жандандыруунун так мөөнөттөрү аныктала элек.
Кандай болгон күндө дагы акча которуулар рыногунда болуп жаткан өзгөрүүлөр сөзсүз түрдө натыйжаларын берет. Алардын биринчи жана эң көрүнүктүүсү жарандар үчүн которуулардын кымбаттоосу болот. Алуучулар же доллар түрүндөгү которууларга өтүүгө мажбур болот, ал автоматтык түрдө конвертациядан жана валютанын курсуна байланыштуу чыгымдарды кошот, же альтернативдүү системаларга кайтууга туура келет, мында тарифтер жогору болушу мүмкүн.
Рублдин агымынын масштабын эске алганда, бул валюталык эффектке да алып келет, анткени рублдин олуттуу көлөмү долларга жана сомго конвертацияланууга аргасыз болот, бул чет өлкө валютасына суроо-талапты жогорулатат жана валюта рыногундагы туруксуздукту жогорулатат.
