Европа кризиси көрсөткөндөй, атомдук энергетика — жалгыз туруктуу калкан — Өмүрбек Текебаев

Кыргызстандын Германиядагы элчиси Өмүрбек Текебаев өзүнүн Facebook баракчасына өлкөдө атомдук электр станциясын куруу зарылдыгы тууралуу билдирүү жарыялады.

Текебаев уран Батыштын Орусияга каршы санкцияларынан кутулган жалгыз энергетикалык ресурс экенин белгиледи. Бул анын өзгөчө геоэнергетикалык статусун көрсөтүп турат. Эң чыңалган мезгилдерде да Орусия АКШга аз байытылган уранды жеткирүүнү улантууда:

• 2023-жылы 700 тонна (1,19 млрд доллар);
• 2024-жылы 335 тонна (624 млн доллар).

“Ким уранды көзөмөлдөсө - XXI кылымдын энергетикалык келечегин да ошол көзөмөлдөйт”, — деп жазды дипломат.

Борбор Азия: атомдук энергетикасы жок бай регион

Элчи өзүнүн билдирүүсүндө дүйнөдөгү эң ири уран запастары топтолгон аймакта - Казакстандан Кыргызстанга чейин бир дагы иштеп жаткан атомдук электр станциясы жок деген парадоксалдуу жагдайга көңүл бурат.

Текебаевдин айтымында, уранды чийки зат катары экспорттоо өлкөлөрдү төмөндөгү мүмкүнчүлүктөрдөн ажыратат:

• технологиялык өнүгүүдөн,
• кошумча нарктан,
• энергетикалык көз карандысыздыктан.

Энергетикалык кризис - тандоону аныктаган фактор

Текебаев белгилегендей, Кыргызстан бир нече жылдан бери энергиянын сезондук тартыштыгынын басымы астында жашап келет. Энергосистеманын негизин түзгөн ГЭСтер барган сайын азыраак туруктуу болууда, анткени кышында өндүрүм 20-30%га төмөндөйт, ал эми климаттык өзгөрүү пландаштырууну дагы да татаалдаштырат.

Анын пикиринде, күн жана шамал энергетикасы кышкы мезгилде өлкөгө туруктуу базалык кубат бере албайт.

Элчи 2022-жылдагы Европа кризисин мисал келтирет, анда Франция өзүнүн ядролук секторунун аркасында тарифтерди кармап, энергия экспорттоочу өлкөгө айланган, ал эми Германия газдын баасынан улам кысымга кабылган.

Анын айтымында, Кыргызстан үчүн атомдук электростанция бул:

• кыштагы энергетикалык кризистерден коргонуу;
• электр энергиясына туруктуу, узак мөөнөттүү баа;
• жаңы өнөр жай саясаты үчүн фундамент - металлургиядан тартып суутек өндүрүшүнө чейин;
• жаңы инженердик кадрлардын муунун даярдоо.

Модулдуу реакторлорго көңүл буруу

Эң реалдуу чечим катары Текебаев 300-500 МВт кубаттуулуктагы кичи модулдуу АЭСтерди атайт, алар тоолуу, сейсмикалык активдүү аймактар жана чакан энергосистемалар үчүн коопсуз вариант болуп саналат.

Анын айтымында, модулдук формат станцияны этап-этабы менен курууга мүмкүнчүлүк берет, бюджетке кескин жүк келтирбестен жана ГЭСтердеги кышкы өндүрүмдүн төмөндөшүн компенсациялоого жардам берет.

Элчинин геосаясий басымы өзгөчө кызыгууну жаратат; ал өзөктүк энергияны талкуулоону кадимки энергетикалык дискурстан тышкары алып чыгат.

“Казакстан, Өзбекстан жана Кыргызстан АЭС куруу ниетин кошумча киловатт үчүн эмес, ядролук-технологиялык цивилизацияга кирүү максатында жарыялады”, — деп сөзүн жыйынтыктады Текебаев.