Жарыяланган
2026-20-08, 15:15Кыргызстанда биринчи жолу мамлекеттик бюджеттен кохлеардык импланты бар балдар үчүн сүйлөө процессорлорун сатып алууга 30 миллион сомдон ашык каражат бөлүндү. Мамлекет жабдуусун жаңыртууну жылдап күткөн үй-бүлөлөр үчүн 35 процессор сатып алды.
Тубаса угуу жөндөмү начар балдар үчүн кохлеардык имплантация угууга жана сүйлөө жөндөмүн өнүктүрүүгө мүмкүнчүлүк берет. Бирок операциядан кийин да балдарга үзгүлтүксүз жардам жана техникалык тейлөө талап кылынат. Сырткы сүйлөө процессору болжол менен беш жылда бир жаңыртылышы керек.
“Уккум келет” коомдук фондунун жетекчиси Тамара Цойдун айтымында, мындай жабдуунун баасы моделине жараша 10 миң доллардан башталышы мүмкүн. Ошондуктан үй-бүлөлөр үчүн аны бир нече жыл сайын өз каражатына алмаштыруу олуттуу чыгымга айланат.
Адистердин белгилешинче, кохлеардык имплантациядан кийин балдарга аппаратты жөндөө, техникалык тейлөө жана реабилитация да керек.
Кыргызстанда импланттары көп жыл мурда орнотулган балдар бар. Айрым үй-бүлөлөр процессорлорду өз алдынча алмаштырууга каражаты жетпегендиктен, техникалык жактан эскирген же иштен чыккан жабдуулар балдардын реабилитациясын жана окуусун улантуусуна тоскоол болуп келген.
Быйыл мамлекет биринчи жолу сүйлөө процессорлорун сатып алууну каржылады. Бул максатка мамлекеттик бюджеттен 30 миллион сомдон ашык каражат бөлүндү.
Жалпысынан австралиялык Cochlear компаниясынын 35 процессору сатылып алынды. Аппарат алган балдардын саны мындан аз болушу мүмкүн. Анткени айрым үй-бүлөлөрдө эки баланын тең кохлеардык импланты бар, ал эми кээ бир балдар эки процессор колдонушат.
Ата-энелер коомчулугунун өкүлдөрүнүн айтымында, жабдуулар ортомчуларсыз түздөн-түз өндүрүүчүдөн сатылып алынган. Бул каражатты үнөмдөп, көбүрөөк балага процессор берүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн.
Алгачкы сатып алуунун мүмкүнчүлүгүнөн муктаждык жогору болгондуктан, процессорлорду бөлүштүрүүнүн критерийлерин аныктоо зарыл болгон. Тамара Цойдун айтымында, ата-энелер онлайн-анкета толтуруп, андан кийин балдар операция жасалган жылына жараша кезекке коюлган. Негизги критерий имплантациядан кийинки мөөнөт болгон. Процессорун алмаштырууга муктаждыгы көбүрөөк жаралган балдарга артыкчылык берилген.
Каражаттын бөлүнүшү ата-энелер коомчулугунун көп жылдык ишинин жыйынтыгы болду. “Уккум келет” фондунун өкүлдөрү Жогорку Кеңештеги бюджеттик угууларга катышып, депутаттар менен жолугуп, мамлекеттик органдарга кайрылышкан.
Тамара Цойдун айтымында, ата-энелер жана фонддун өкүлдөрү депутаттарга, президенттин аппаратына, акыйкатчыга жана башка мамлекеттик органдарга 33 кайрылуу жөнөткөн. Андан кийин маселени чечүүгө Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги да кошулган. Фонддун өкүлдөрү зарыл жоболорду иштеп чыгууга катышып, процессти коштоп турушкан.
Гүлзира Нарбаеванын төрт баласы бар. Алардын экөөнүн угуу жөндөмү начар жана кохлеардык импланты бар.
Улуу кызы Айбийке 10 жашта. Ата-энеси анын укпай жатканын төрөлгөндөн бир жылдай өткөндөн кийин байкашкан. Эки жаш жети айында кызга кохлеардык имплант орнотулган.
Операциядан кийин үй-бүлө сурдопедагогдор жана логопеддер менен көп иштеген. Айбийке сүйлөй баштаганда, ата-энеси аны кадимки мектепке берүүнү чечкен. Бишкектеги мектептердин биринде мындай балдар үчүн атайын класс ачылган.
Кийин үй-бүлөдө дагы бир кыз, андан соң эгиздер төрөлгөн. Кичүү кызынан да угуу жөндөмүнүн бузулганы аныкталган.
Айбийкенин сүйлөө процессору иштебей баштаганда, үй-бүлө кайрадан кыздын үндөрдү толук кабыл алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажырап калуу коркунучуна туш болгон.
“Бул күндү биз абдан көп күттүк. Үй-бүлөбүз үчүн бул — чоң окуя”, — дейт кыздын апасы.
Үй-бүлө үчүн жаңы процессор бул жөн гана техника эмес, баланын толук кандуу угуп, сүйлөп, билим алып, коом менен баарлашуусун улантууга мүмкүнчүлүк.
Демек, кымбат баалуу импорттук жабдууларды алгачкы жолу сатып алуунун мааниси мындан да кеңири. Процессорду өз убагында алмаштыруу операциянын, реабилитациянын жана окутуунун жыйынтыгын сактоого жардам берет.
Фонддун өкүлдөрүнүн айтымында, мындан ары башка өндүрүүчүлөрдүн, анын ичинде Med-El компаниясынын жабдууларын да сатып алуу пландалууда.
Мындан ары мамлекет туруктуу колдоо механизмин түзүшү керек. Тактап айтканда, процессорду кимдер алмаштыра алат, ал канча убакытта бир жүргүзүлөт, артыкчылык кандай аныкталат, оңдоо жана техникалык тейлөөнү ким каржылайт, ошондой эле балдардын бирдиктүү каттоосу кантип жүргүзүлөрү аныкталышы зарыл. Сүйлөө процессорлоруна байланышкан бул окуя айрым үй-бүлөлөрдүн көйгөйү бара-бара мамлекеттик саясаттын маселесине айланып жатканын көрсөтөт.
30 миллион сомдон ашык каражатка жасалган алгачкы сатып алуу маанилүү кадам болду. Бирок бир нече жылдан кийин азыркы аппарат алган балдарга да, башка балдарга да процессорлорду кайра алмаштыруу зарылчылыгы жаралат.
Ошондуктан 2026-жылы бөлүнгөн каражат көйгөйдү толук чечүүнүн акыркы суммасы эмес, биринчи кадамдын баасы. Эми бир жолку сатып алууну туруктуу жана алдын ала пландалган каржылоо системасына айлантуу маанилүү.
Мамлекет үчүн сүйлөө процессору кымбат баалуу импорттук жабдуу. Ал эми бала үчүн айланадагы дүйнөнү угуп, сүйлөөсүн өнүктүрүп, билим алып жана коом менен баарлашууга мүмкүнчүлүк.
