Жарыяланган
2026-15-09, 10:29Бүгүн, 15-сентябрда Кыргызстанда мектеп окуучулары жаңы окуу жылын баштап, кайрадан мектеп парталарына отурушту. Быйыл окуу жылы адаттагыдай 1-сентябрда эмес, эки жумага кечигип, айдын ортосунда башталды. Окуу жылы 2027-жылдын 25-майына чейин уланат.
Окуу жылынын жылдырылышына Кыргызстанда өткөн ири мамлекеттик жана эл аралык иш-чаралар, анын ичинде Эгемендүүлүктүн 35 жылдыгын белгилөө, ШКУ саммити жана Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары себеп болду. Ошол эле учурда окуу программасы кыскартылган жок. Калган күндөр кошумча сабактар, анын ичинде ишемби күндөрү өтүлүүчү сабактар менен толукталат.
Мындан тышкары, Кыргызстан 12 жылдык билим берүүгө өтүүнү улантууда. Айрым класстар үчүн окуу программалары жана окуу материалдары жаңыртылат. Ал эми сегизинчи класстын окуучулары жогорку класста окуунун багытын тандоодон мурда ар кандай тармактарды сынап көрө алышат.
Жаңы окуу жылында окуучуларды жана ата-энелерди дагы кандай өзгөрүүлөр күтүп турганын карап чыгабыз.
Биринчи окуу күнү бүгүн, 15-сентябрда өтөт. Бишкектеги мектептерде Билим күнүнө арналган иш-чаралар жана тарбиялык класстык сааттар уюштурулат. Окуу жылынын кеч башталышы анын кыскарышын билдирбейт. Окуучулар окуу программасын толук өздөштүрүшү үчүн 6-11-класстарга сегиз кошумча окуу күнү белгиленди. Алар ишемби күндөрү өтөт.
Бирок бардык ишембилер окуу күнү болбойт. Ар бир мектеп окуу процессин эске алуу менен кошумча сабактардын графигин өз алдынча түзүп, аны ата-энелер жана аймактык билим берүү органдары менен макулдашат.
1-5-класстын окуучулары үчүн беш күндүк окуу жумасы сакталат. Башкача айтканда, алар дүйшөмбүдөн жумага чейин окушат, ал эми 6-11-класстын окуучулары жыл ичинде бир нече ишембиде сабакка келишет.
Мындан тышкары, каникулдардын да көнүмүш графиги өзгөрөт.
2026-2027-окуу жылында негизги каникулдар төмөнкү мөөнөттөрдө болот:
1-класстын окуучуларына кошумча эки жума, 2-класстын окуучуларына дагы бир жума эс алуу каралган. Алардын так кайсы күндөрү эс алары климаттык жана санитардык-эпидемиологиялык шарттарды эске алуу менен райондук жана шаардык билим берүү органдары тарабынан аныкталат.
Негизги билим берүү реформасы бул окуу жылында да уланат. Кыргызстан этап-этабы менен 11 жылдык мектептик билим берүүдөн 12 жылдык системага өтүп жатат.
2026-2027-окуу жылында жаңы системага үчүнчү жана 8-класстар өтөт.
Буга чейин 12 жылдык билим берүүгө 1, 2, 5 жана 7-класстар өткөн.
Ошондуктан быйыл бир нече класстын окуучуларына өзгөрүүлөр тиешелүү болот. Жаңыланган билим берүү программалары жана окуу-методикалык комплекстер 1, 2, 3, 5, 7 жана 8-класстарда колдонулат.
Окуучулар үчүн бул биринчи кезекте, айрым сабактардын мазмуну жаңыланып, окутуунун жаңы ыкмалары колдонуларын билдирет.
Мисалы, 3-класстар үчүн сегиз предмет боюнча, ал эми 8-класстар үчүн 15 предмет боюнча жаңы окуу программалары иштелип чыкты.
12 жылдык билим берүүгө өтүү этап-этабы менен жүрүп жаткандыктан, мектептерде бир убакта ар кандай программалар менен окуган класстар болот. Айрым учурларда бир параллелдеги класс 11 жылдык система боюнча окуса, ошол эле параллелдеги башка класс 12 жылдык система боюнча билим алат.
11 жылдык модель боюнча 3-класстын (2017-жылы төрөлгөндөр), 4, 9, 10 жана 11-класстардын окуучулары окуусун улантат. Ал эми 12 жылдык окутуу моделине 1, 2 жана 3-класстар (2018-жылы төрөлгөндөр) өттү.
Өткөөл мезгилде мугалимдерге иштөөнү жеңилдетүү үчүн 2026-2027-окуу жылына 3 жана 8-класстар үчүн 125 календардык-тематикалык план жана 40 методикалык колдонмо даярдалды.
Быйыл дагы бир өзгөчөлүк бар: кадимки 6-класстар өзүнчө параллель катары болбойт. Айрым окуучулар 5-класстан кийин дароо 7-класска өтүшөт, анткени 6-класстын программасын “5+6” интеграцияланган курсу аркылуу өздөштүрүшкөн. Ал эми 8-класстын окуучуларына келечекте окуу багытын тандоодон мурда ар кандай тармактарды сынап көрүүгө мүмкүнчүлүк берилет.
Жаңылыктардын ичинен эң көрүнүктүү өзгөрүүлөрдүн бири 8-класстын окуучуларына тиешелүү. Жаңы окуу жылынан тарта алар үчүн профилге чейинки окутуу киргизилет. Анын максаты баланы 8-класста эле келечекте ким болорун тандоого мажбурлоо эмес. Тескерисинче, окуучуларга ар кандай багыттарды сынап көрүп, өздөрүнө эмне кызыктуу экенин жана кайсы тармакка жөндөмү бар экенин түшүнүүгө мүмкүнчүлүк берилет. Ал эми 10-класска келгенде окуу багытын көбүрөөк ойлонуп тандоо мүмкүнчүлүгү түзүлөт.
Кыргыз билим берүү академиясы 8-класстын окуучулары үчүн профилге чейинки окутуунун 15 программасын иштеп чыкты. Алардын айрымдары 34 жумага, айрымдары 68 жумага эсептелген. Сабактар жумасына эки сааттан өтүп, жалпы 68 саатты түзөт. Ошондой эле 34 сааттык кыскартылган вариант каралган. Сабактар окуучулардын өз тандоосу боюнча ийрим форматында өтөт. Ар бир 8-класстын окуучусу кызыгуусуна жана жөндөмүнө жараша 34 сааттык эки программа же 68 сааттык бир программаны милдеттүү түрдө тандайт.
Багыттардын арасында математика жана практикалык маселелер, тарых, коом, укук жана экономика, гуманитардык сабактар, ден соолук жана жашоо көндүмдөрү, физика жана химия, искусство жана кол өнөрчүлүк, экотуризм жана башка багыттар бар.
Мисалы, окуучуларга “Математика турмушта: дүйнө кандай түзүлгөн”, “Кыргыз жараны: тарых, коом, укук, экономика”, “Гуманитардык навигатор: тексттен мааниге карай”, “Эксперименттердеги физика”, “Турмуштагы химия”, “Арт-устакана: көркөм чыгармачылык, кол өнөрчүлүк жана музыка”, “Экотуризм маданияты” сыяктуу программалар сунушталат.
Мында басым теорияга гана жасалбайт. Сабактарда долбоорлор, практикалык тапшырмалар, кейстер, санариптик технологиялар жана жасалма интеллект колдонулат. Ошондой эле кесип ээлери менен жолугушуулар, изилдөө багытындагы экскурсиялар жана командалык иштер уюштурулат.
Башкача айтканда, 8-класстын окуучусуна кесиптер тууралуу жөн гана айтып берүү эмес, ар кандай ишмердүүлүктү практика жүзүндө сынап көрүүгө мүмкүнчүлүк берилет.
Өзгөрүүлөр мектептеги көнүмүш сабактардын мазмунуна да акырындык менен киргизилүүдө.
Математика сабагында “Маалыматтарды талдоо жана ыктымалдуулук” деген жаңы багыт пайда болду. Ал 1-класстан 6-класска чейин окутулат.
Башталгыч класстарда балдар таблицалар, пиктограммалар жана жөнөкөй маалыматтар менен иштөөнү үйрөнүшөт. Мисалы, 1-класстын окуучулары маалымат чогултуп, аны таблицага киргизүүгө көнүгүшөт.
2-класста маалыматтарды топтоого жана жөнөкөй кокустук эксперименттерди жүргүзүүгө байланыштуу тапшырмалар пайда болот.
3-класста графиктер, диаграммалар жана эксперименттердин жыйынтыктарын талдоо үйрөтүлөт. Ал эми 4-класстын окуучулары “кокустан”, “мүмкүн”, “мүмкүн эмес”, “ыктымал” жана “ыктымалдыгы аз” деген түшүнүктөр менен таанышат.
5-класста окуучулар графиктерде көрсөтүлгөн процесстерди талдап, тыйын жана кубик менен тажрыйбаларды жүргүзүшөт.
6-класста чакан изилдөөлөрдү жүргүзүү, диаграммалардын ар кандай түрлөрүн түзүү жана кокустук окуялардын ыктымалдыгын баалоо каралат.
Ошентип, математика акырындык менен жөн гана арифметикалык маселелерди чыгаруу менен чектелбейт. Балдар маалымат менен иштөөгө, аны талдоого жана алынган маалыматтардын негизинде жыйынтык чыгарууга үйрөнүшөт.
Тарых сабагынын программасына да өзгөртүүлөр киргизилди. Эми Кыргызстандын тарыхы өзүнчө гана каралбастан, дүйнөлүк жана евразиялык цивилизациялардын өнүгүүсүнүн контекстинде окутулат.
Программада тарыхый ой жүгүртүүгө, изилдөө көндүмдөрүнө, санариптик маалымат менен иштөөгө, жарандык иденттүүлүккө, ошондой эле коомдук жана экономикалык процесстерди түшүнүүгө көбүрөөк көңүл бурулат.
Окуучуларга даталарды жана окуяларды гана жаттатпастан, карталар жана тарыхый булактар менен иштөө, маалыматты талдоо, тарыхый процесстердин ортосундагы байланышты аныктоо жана негиздүү жарандык чечимдерди кабыл алуу үйрөтүлөт.
Өзгөрүүлөр география сабагына да киргизилди. Жаңыланган программада изилдөө-таанып-билүү, геоэкологиялык, геомаданий жана геомаалыматтык-санариптик багыттар пайда болду.
Окуучулар карталар, географиялык маалыматтык системалар жана сандык ыкмалар менен иштешет. Ошондой эле экологиялык мониторинг, климаттык сценарийлер жана жашыл өнүгүү долбоорлору менен таанышат.
Айыл жериндеги жана окуучулардын саны аз мектептер үчүн аралыктан жана аралаш форматта билим берүү каралган.
Мындан тышкары, кабинеттерди жабдууга коюлган талаптар да өзгөрөт. Зарыл болгон жабдуулардын арасында Кыргызстандын жана дүйнөнүн карталары, глобустар, атластар жана контурдук карталар, компьютер жана проектор, метеорологиялык аспаптар, минералдар менен тоо тектеринин коллекциялары, рельефтин үч өлчөмдүү моделдери жана Google Earth платформасына кирүү мүмкүнчүлүгү бар.
“Кыргыз тили - экинчи тил” стандарты да жаңыртылды. Анда окурмандык компетенттүүлүк өзүнчө багыт катары белгиленди. Ошондой эле тилди үйрөтүүнүн деңгээлдери, 1-класстагы адаптациялык мезгилдин мазмуну жана А0 баштапкы деңгээли такталды. Тилди системалуу өздөштүрүү 2-класстан башталат.
Айта кетсек, реформа окуучуларга гана эмес, мугалимдерге да тиешелүү. Педагогдор жаңы программаларга жана ар кандай окуу пландарына ылайыкташууга тийиш.
Жаңы моделге өтүп жаткан 3 жана 8-класстар үчүн предметтер боюнча 40 методикалык сунуштама даярдалды. Мындан тышкары, 125 календардык-тематикалык план иштелип чыкты.
Жаңы программалар 12 жылдык билим берүүгө өтүүнүн кезектеги этабына катышкан класстар үчүн жаңы окуу-методикалык комплекстер менен коштолот. Бул биринчи кезекте, 1, 2, 3, 5, 7 жана 8-класстарга тиешелүү.
Мында мектептер үчүн жаңы окуу китептерин чыгаруу эле эмес, аларды өз убагында жеткирүү да маанилүү. Август айына карата окуу адабияттары менен камсыз кылуу маселесине китептерди басып чыгаруу, аларды мектептер арасында бөлүштүрүү жана окутуу тилине жараша окуу китептери менен камсыз кылуу кирген.
Көпчүлүк балдар үчүн 15-сентябрдагы биринчи окуу күнү көнүмүш тартипте өтөт: линейка же класстык саат, алгачкы сабактар, жаңы расписание жана мектептин көнүмүш жашоосу. Бирок андан кийинки окуу жылы мурункулардан айырмаланат.
Окуу программаларынын жаңыланышы 12 жылдык билим берүүгө өтүүнүн кезектеги этабына катышкан класстар үчүн жаңы окуу-методикалык комплекстердин киргизилиши менен коштолот. Бул биринчи кезекте, 1, 2, 3, 5, 7 жана 8-класстарга тиешелүү. Окуучулар жаңыланган программалар боюнча билим ала башташат, ал эми айрым класстар 12 жылдык билим берүү моделине өтүүнү улантат. 6-11-класстын окуучулары жыл ичинде сегиз кошумча ишембиде мектепке барып окушат. Каникулдардын графиги да өзгөрөт.
8-класстын окуучулары үчүн сабактардын жаңы форматы - профилге чейинки даярдык киргизилет. Алар ар кандай багыттарды сынап көрүп, жогорку класста окуу профилин тандоого чейин өз кызыгуулары жана жөндөмдөрү тууралуу көбүрөөк маалымат ала алышат.
Ал эми айрым сабактардын мазмунундагы өзгөрүүлөр маалыматты жөн гана жаттап калуудан аны талдоого жана практикада колдонууга басым жасоого багытталат. Математикада бул маалыматтар жана ыктымалдуулук менен иштөө аркылуу, тарыхта изилдөө жана санариптик булактар аркылуу, географияда ГИС жана экологиялык долбоорлор аркылуу, ал эми кыргыз тилинде окурмандык компетенттүүлүктү өнүктүрүү аркылуу ишке ашат.
Ошентип, жаңы окуу жылы мектептик билим берүүдөгү чоң реформанын кезектеги этабы болот. Ата-энелер үчүн эң көрүнүктүү өзгөрүүлөр - окуу календарынын жаңыланышы, кошумча ишемби күндөрү жана 12 жылдык билим берүү системасына этап-этабы менен өтүү. Ал эми окуучулар үчүн жаңы программалар, окуу материалдары жана 8-класстан тарта ар кандай багыттарды алдын ала сынап көрүү мүмкүнчүлүгү болот.
Жаңылыктардан кабардар болуп туруңуз! Биздин Telegram каналга катталыңыз.
