Шайлоодо үгүтчүлөргө акы төлөө: Талапкерлер эмнени билиши керек?

Кыргызстанда 30-ноябрга белгиленген Жогорку Кеңештин депутаттарын мөөнөтүнөн мурда шайлоо жакындап, талапкерлердин шайлоо өнөктүгүн уюшкандыкта жана ачык-айкын өткөрүү мезгили келди. Кампаниянын негизги маселелеринин бири - анын каржылануусу жана шайлоочулар менен байланышты камсыздаган агитаторлордун эмгек акысы болуп саналат.

Шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча Борбордук комиссия (БШК) "Айыл Банк" ачык акционердик коомун талапкерлердин жана саясий партиялардын шайлоо фонддорун ачуу үчүн ыйгарым укуктуу мекеменин бири катары тандап алган.

Бул чечим 3-октябрда БШКнын кезектеги жыйынында кабыл алынган токтом менен бекитилген.

Ага ылайык, бардык талапкерлер, алар саясий партиядан же өз алдынча чыккан болобу өз шайлоо фонддорун түзүүгө милдеттүү.

Ар бир талапкер, мейли партиядан болобу, же өзүн-өзү көрсөткөнбү, бардык киреше жана үгүт чыгымдары үчүн атайын банк эсебин ачууга тийиш. Бардык чыгашалар, үгүт материалдарды басып чыгаруудан тартып, агитаторлордун эмгегине акы төлөөгө чейин атайын эсеп аркылуу жүргүзүлүшү шарт. Жеке каражаттарды же анонимдүү которууларды колдонууга тыюу салынат.

"Айыл Банктагы" атайын эсеп кантип иштейт?

Банкта атайын эсеп ачуу, анын ичинде "Айыл Банкта" деле бир катар эрежелер жана чектөөлөр менен коштолот. Бул эсеп жөнөкөй эсептен айырмаланат. Алсак, анда каражаттарды кошуу жана колдонуу боюнча чектөөлөр бар, ал эми бардык операциялар катталып, автоматтык түрдө Борбордук шайлоо комиссиясына интеграцияланган система аркылуу жөнөтүлөт. Талапкерлер эсепти өз каражаттары, партиянын акчасы же жарандардан жана юридикалык жактардан түшкөн ыктыярдуу кайрымдуулук жыйынтыктар менен толуктай алышат.

Ошол эле учурда белгилүү чектөөлөр бар:

• Талапкердин жеке каражаттары — 10 млн сомдон ашпашы керек;
• Саясий партиянын жеке каражаттары — 1 млн сомдон ашпашы шарт;
• Жеке жактардан кайрымдуулук — бир адамдан 500 миң сомго чейин;
• Юридикалык жактардан кайрымдуулук — бир юридикалык жактан 500 миң сомго чейин;
• Атайын эсептеги жалпы чектелген сумма — 20 млн сомго чейин.

Саясий партиянын талапкерлерди сунуштаган шайлоо фондунун каражаттары төмөнкү булактардан түзүлүшү мүмкүн:

• Талапкердин жеке каражаттары — 1.5 млн сомдон ашпашы керек;
• Саясий партиялардын жеке каражаттары — 100 млн сомдон ашпашы зарыл;
• Жеке жактардан кайрымдуулук — бир адамдан 200 миң сомго чейин;
• Юридикалык тараптардан кайрымдуулук — бир юридикалык жактан 3 млн сомго чейин.

Бардык кайрымдуулук кылган адамдар идентификацияланууга тийиш: банк паспорттук маалыматтарын берген же башка банкта ачылган эсептен каражат жиберген адамдардан гана төлөмдөрдү кабыл алат. Бул башка банк жиберүүчүнү алдын ала идентификациялап койгонун билдирет, демек анонимдүү кайрымдуулукка жол берилбейт. Анонимдүү кайрымдуулуктар мыйзамсыз деп эсептелет.

Атайын эсепти ачуу эгерде бардык документтер толук болуп, даяр болсо 10 мүнөттөн ашпаган убакытты алат. Мындан тышкары, төмөнкү документтер милдеттүү түрдө талап кылынат:

1. БШКнын №2 формасы боюнча уруксат;
2. Талапкердин ыйгарым укуктуу өкүлүнүн каттоого алынган чечиминин көчүрмөсү;
3. Эгер дайындалган болсо, финансы боюнча ыйгарым укуктуу өкүлдүн чечими.

№2 форма жана чыгымдардын ачыктыгы

Форма № 2 - бул атайын эсептин ачылгандыгы тууралуу маалымат. Ал Борбордук шайлоо комиссиясынын атайын эсеп ачууга уруксат бергенин жана ыйгарым укуктуу адамды бекиткенин көрсөтөт.

Бардык төлөмдөр жөн гана акчалай эмес, банк бөлүмү аркылуу же талапкерлерге өз эсептерин түзүүгө мүмкүнчүлүк берген мобилдик колдонмо аркылуу жүргүзүлөт.

Маанилүү шарт: ар бир үгүт жүргүзүүчү өзүнчө келишимге ээ болушу керек жана бир нече агитаторго болгон төлөмдөр бир которуу менен бириктирилбеши керек. Транзакциялардагы бардык каталар текшерилип, БШКга билдирилгенден жана уруксат алынгандан кийин гана оңдолот.

Эгер талапкер шайлоодон өзүн өзү четтетип салган болсо, ал төмөнкү иштерди аткарууга милдеттүү:

1. Атайын эсепти толук жабуу - эсептеги каражаттар толугу менен жок кылынат.
2. Кайрымдуулук кылгандарга акчаларды кайтарып берүү.
3. Финансы отчетторун тапшыруу — талапкер БШКга шайлоо фондунун акыркы отчетторун сунушташы керек.

Каражаттардын максаттуу колдонулушу

Шайлоо фондунун каражаттары максаттуу колдонулууга тийиш. Алар тек гана шайлоо кампаниясына байланыштуу чыгымдарды жабуу үчүн пайдаланылат: техникалык чараларды каржылоо, агитаторлорго төлөм, консультанттардын кызматтары, агитациялык материалдарды басып чыгаруучу жана таратуучу чыгымдар, жайларды жана жабдууларды ижарага алуу, транспорттук чыгымдар, байланыш кызматтары, канцтоварлар, шайлоочулар менен жыйындар жана жолугушууларды өткөрүү.  

"Айыл Банк" менен иштөөнүн артыкчылыктары

Банктын программасынын БШКнын атайын системасы менен интеграциясы бардык операцияларды автоматтык түрдө каттап, маалыматтарды комиссияга жөнөтүүгө мүмкүндүк берет. Бул талапкерлер үчүн бардык төлөмдөрдүн ачык-айкындуулугун камсыздайт, ал эми комиссия үчүн каражаттардын мыйзамдуулугун көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүн түзөт. Муну менен шайлоо фондун башкаруу ыңгайлуу жана коопсуз болуп, агитаторлорго төлөмдөр толугу менен мыйзамдуу болот.