Жарыяланган
2025-13-08, 22:40Ысык-Көлдө 13-августта VII кыргыз-орус экономикалык форумунун алкагында “Кыргыз Республикасынын ЕАЭБге киргенине 10 жыл” аттуу илимий-практикалык конференция өттү. Иш-чара ар кыл мамлекеттердин өкүлдөрүн, ишкер чөйрөнүн мүчөлөрүн, илимий жана эксперттик коомчулукту бириктирди. Бул союздун экономикалык жыйынтыктары боюнча корутундуларды чыгарып гана тим болбостон, анын мындан аркы интеграциясынын стратегиялык багыттарын аныктоо үчүн дагы аянтча түзүүгө мүмкүнчүлүк берди.
Колдогу маалыматтарга ылайык, Кыргызстан Евразиялык экономикалык биримдикке (ЕАЭБ) расмий кирген 2014-жылдан бери өлкөнүн негизги макроэкономикалык көрсөткүчтөрү олуттуу өзгөрдү. Айрыкча, ИДП (Ички дүң продукция) ушул аралыкта дээрлик төрт эсеге өсүп, 2024-жылы 400 миллиард сомдон 1,5 триллион сомго жетти. ЕАЭБге мүчө өлкөлөрдөн келген түз чет элдик инвестициялар 2,8 эсеге көбөйдү, ал эми биримдикке болгон экспорт төрт эсеге өсүп, 1,7 миллиард долларга жетти.
Биримдиктеги өнөктөш өлкөлөр менен болгон товар жүгүртүү 5,5 миллиард доллардан ашты, ал эми өнөр жай, агрардык сектор жана логистика тармактарындагы биргелешкен долбоорлордун үлүшү байкаларлык деңгээлде өстү. Бул өсүшкө өбөлгө болгон негизги инструменттердин бири КОӨФ (кыргыз-орус өнүктүрүү фонду) болуп саналат. Аталган фонд ушул аралыкта 3 миң 600дөн ашуун долбоорду 900 миллион доллардан көп суммага каржылады. Бул инвестициялар 33 миңден ашуун жаңы жумуш ордун түзүүгө мүмкүндүк берди.
Конференцияны ачып жатып Министрлер кабинетинин төрагасынын биринчи орун басары Данияр Амангелдиев алдыдагы жылдарда Кыргызстандын негизги артыкчылыктуу багыттары ЕАЭБдеги позициясын чыңдоо менен гана чектелбестен, биримдиктин санариптик мейкиндигин түзүүгө активдүү катышуу, технологиялык альянстарды өнүктүрүү жана туруктуу логистикалык чынжырларды түзүү болушу керек экенин белгиледи.
Кыргызстандын ЕАЭБге мүчө болгон он жылдыгын жыйынтыктап жатып, конференциянын катышуучулары интеграциянын эң маанилүү жыйынтыктарынын бири — кыргыз-орус өнүктүрүү фондунун түзүлүшү болгондугу тууралуу бир пикирге келишти. Белгиленгендей, бул фонддун негизги максаттары Кыргызстан менен Россиянын ортосундагы экономикалык кызматташтыкты өркүндөтүү, ошондой эле Кыргызстандын экономикасын модернизациялоо жана өнүктүрүү болуп саналат.
“10 жыл ичинде фонд өлкөнүн бардык аймактарын камтыган 3 миң 600дөн ашуун долбоорду каржылап, 900 миллион доллардан ашык инвестиция салды. Ошондой эле бул жылдар аралыгында интеграциялык процесстерде олуттуу жыйынтыктарга жетиштик. Бүгүн болсо биримдиктин алдында жаңы милдеттер турат”, — деп белгиледи кыргыз-орус өнүктүрүү фондунун жетекчиси Артём Новиков.
Ошону менен катар эле конференцияда ЕАЭБ алдында турган негизги чакырыктар да айтылды. Алардын катарында: соодадагы алиге чейин сакталып жаткан тоскоолдуктар, өнөр жай кооперациясын күчөтүү зарылдыгы, биргелешкен инвестицияларды жана илимий-техникалык кызматташтыкты өнүктүрүү маселелери белгиленди.
Бул тоскоолдуктардан арылуу биримдиктин өз потенциалын толук ишке ашырууга шарт түзөөрү белгиленди. Мындайча айтканда, Кыргызстан жана ЕАЭБдеги өнөктөштөрү чек араларда жасалма тоскоолдуктарды жоюшу керек деп эсептейт Соода-өнөр жай палатасынын төрагасы Темир Сариев.
“Өлкөлөр ортосунда товарларды өткөрүүдөгү тоскоолдуктар бизнеске зыян алып келип, биримдикке болгон ишенимди бузат. Биз бир тууган өлкөлөрбүз, ушундай көйгөйлөрдү жоюу керек. Алар кооперациянын өнүгүшүнө тоскоол болот, алсыз кооперация менен күчтүү биримдик куруу мүмкүн эмес”, — деди Сариев.
Бүгүнкү күндө Евразиялык биримдик өзүнүн туруктуулугун гана тастыктап койбостон, дүйнөлүк экономикалык процесстердин толук укуктуу катышуучусуна айланганы белгиленди. Ошол эле учурда 2008-жылы бул аймактын алдыңкы өлкөлөрү интеграциялык платформа түзүү боюнча амбициялуу максатты өз мойнуна алышканда көптөр анын ийгилигине ишенбегени айтылды. КМШ алкагында интеграциянын узакка созулган стагнациясы ийгиликке болгон шек саноолорду гана күчөтүп келген.
“Бул процесс ийгиликтүү болот деп аз киши ишенген. Ошондо интеграция ар кандай ылдамдыкта жүрөт деген саясий чечим кабыл алынган. Үч өлкө бөлүнүп чыгып, үч жыл ичинде бажы союзу түзүлгөн”, — деди КМШнын мамлекеттик катчысы Сергей Глазьев.
Адистер белгилегендей, республика биримдикке толук кандуу интеграцияланууга жөндөмдүү болот деген олуттуу шек саноолор бар эле, анткени анын өнөктөштөрү бир топ масштабдуу жана ийгиликтүү экономикага ээ болчу. Бирок ушул чакырык өнүгүү үчүн күчтүү стимулга айланды. Бүгүнкү күндө Кыргызстан биримдиктеги бир катар көрсөткүчтөр боюнча мыкты жыйынтыктарды көрсөтүүдө.
