Жарыяланган
2025-28-08, 14:552024-жылы Кыргызстандын каржы рыногунда санариптик активдерге карай кескин бурулуш болду. Расмий маалыматтарга ылайык, криптовалюта алмашуу пункттары (криптообменник) менен криптобиржалардын жүгүртүүсү 587,3 миллиард сомго жетип, бул көрсөткүч классикалык баалуу кагаздар рыногунун, анын ичинде биржалык жана биржадан тышкаркы соодалардын жалпы жүгүртүүсүнөн (226,8 миллиард сом) дээрлик 2,5 эсе көп болду.
Салыштыруу үчүн айтсак, болгону эки жыл мурун — 2022-жылы виртуалдык активдер сектору өлкө экономикасына дээрлик эч кандай таасир тийгизген эмес. Анын жылдык жүгүртүүсү болгону 5,2 миллиард сомго араң жеткен. Бүгүнкү күндө бул көрсөткүч 100 эседен ашык көбөйүп, Кыргызстанды криптовалюталарды каржы системасына интеграциялоодо аймактык үлгү болгон өлкөгө айлантты.
Бул көрсөткүчтөрдүн фонунда баалуу кагаздар рыногундагы рекорддук өсүш — 2023-жылы 52 миллиард сомдон 2024-жылы 226,8 миллиард сомго жеткени — салыштырмалуу жөнөкөй көрүнөт.
Негизги жүгүртүүнү криптовалюта алмашуу пункттары камсыздап жатышат. 2024-жылдын аягына карата алардын саны 129га жеткен, бул мурунку жылдагы көрсөткүчтөн (64) эки эсе көп. Криптобиржалардын саны да көбөйүп, 3төн 8ге жетти. Бирок алар жүгүртүүнүн жалпы көлөмүндө чакан үлүштү гана ээлейт — болгону 3,6 пайыз же 21,1 миллиард сом. Ошого карабастан, бул көрсөткүч дагы эле 2023-жылдагыдан (11,6 миллиард сом) дээрлик эки эсе жогору.
Бүгүнкү күндө Экономика жана коммерция министрлигине караштуу Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө кызматынын реестрине 13 криптобиржа расмий катталган. Анын ичинде Финансы министрлиги тарабынан түзүлгөн мамлекеттик платформа — “Коин Номад Эксчейндж” бар. Лицензиясы бар криптобиржалардын толук тизмеси төмөнкүдөй:
Виртуалдык активдер секторунун өсүшү рыноктун кесипкөй катышуучуларына гана эмес, мамлекетке да киреше алып келет. 2024-жылы криптоиндустриядан түшкөн салыктар жалпысы 227 миллион сомду түздү. Анын ичинен 125 миллион сом (+71% 2023-жылга салыштырмалуу) виртуалдык активдердин кызмат көрсөтүүчүлөрүнөн түшкөн, ал эми 102 миллион сом майнерлерден келген. Реестрде криптовалютага адистешкен 11 компания катталган.
“Криптовалюта рыногу өсүп жатканын Кыргызстанда гана эмес, бүткүл дүйнөдө байкоого болот. Бул тенденция үч жылдан бери уланууда. Мындан тышкары, криптовалюта рыногу менен реалдуу сектор акырындык менен интеграцияланып жатат. Криптовалютадан реалдуу секторго өтүү жана кайра криптовалютага кайтуу азыр кадимки көрүнүш болуп калды. Америкалык фондулук рынокторду да камтыган фондулук рыноктордо тиешелүү баалуу кагаздар бар”, — дейт EVDE уюмунун төрагасы Алмаз Шабданов.
Анын айтымында, консервативдүү Москванын биржасында да биткоин боюнча узак мөөнөттүү фьючерс келишимдери пайда болуп, бул криптовалюталарды реалдуу экономикага инвестициялоо жана тартуу үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачууда.
"Бул багытты Кыргызстанда өнүктүрүү үчүн максаттуу аракеттерге, стратегиялык жана тактикалык пландоого муктажбыз, анткени криптовалюта рыногу аркылуу инвестициялар чындап эле туруктуу өсүштү камсыз кылышы керек", — деп кошумчалады Алмаз Шабданов.
